Apartmana sığınan domuzun yalnızlığı: ‘Öldürülmeyebilirdi’

P - Amasya’da, 21 Ekim’de, bir yaban domuzu şehir merkezine indi. Bir süre yolda yürüdükten sonra bir sitedeki apartmanın içine girdi. Olay yerine polis ve Doğu Koruma ve Milli Parklar (DKMP) ekipleri çağrıldı.

Domuz, apartmanın içindeydi. Görevliler oradaydı. Dışarı çıkılmaması yönünde hem sitede yaşayanlara hem de çevredekilere düzenli uyarı yapılıyordu. Hatta kamera görüntülerine yansıyan bir diyaloğa göre, domuz sakat haldeydi.

Silahların doğrultulduğu domuz vurularak öldürüldü. Domuzun öldürülmesi ana akım medyada, “etkisiz hale getirildi” başlığı ile duyuruldu. Domuzun neden iğneyle uyuşturucu iğneyle sakinleştirilmesi yerine öldürüldüğü tartışmalara neden oldu.

Türkiye Vegan Derneği’nden suç duyurusu

Türkiye Vegan Derneği konuyla ilgili yaptığı açıklamada, domuzun öldürülmesiyle ilgili yetkililer hakkında suç duyurusunda bulunduğunu bildirdi.  Derneğin, Amasya Cumhuriyet Başsavcılığı’na yaptığı suç duyurusunda yaşam hakkının hiçe sayılarak açık bir yetki aşımı bulunduğu belirtildi.

Suç duyurusunda olaya karışan, emir veren ve görevini ihmal eden faillerin tespit edilmesi, ilgililer hakkında 5199 Sayılı Kanun’a muhalefet ile Türk Ceza Kanunu’nun 170. (Genel Güvenliğin Kasten Tehlikeye Sokulması) ve 257. (Görevi Kötüye Kullanma) maddeleri uyarınca iddianame düzenlenmesi talep edildi.

Görevi, doğayı korumak olan kurumun görevlilerinin hangi yönetmelik ya da mevzuat uyarınca silah kullanılmasını tercih ettiğini merak ettik. Patidio olarak DKMP’den sorumuza yanıt talep ettik ancak dönüş alamadık.

‘Kontrollü müdahale için koşulların büyük kısmı uygundu’

Biz de konuyu yaban hayatı uzmanlarına sorduk. Uzman veteriner hekim ve kuş gözlemcisi Gökçe Coşkun, yaban hayvanı ile karşılaşılması halinde bilimsel olarak kabul gören yaklaşımı anlattı:

“Bilimsel olarak savunulan yaklaşım kademeli müdahaledir. Önce alan boşaltılır, kapılar kontrol altına alınır ve hayvanla insanlar arasına mesafe konur. Sonra hayvana güvenli bir çıkış yolu açılır. Bu mümkün değilse veteriner hekim eliyle uzaktan uyuşturma uygulanır. Ateşli silah, bu sıranın en sonundadır. Hayvan birine saldırıyorsa, insanlar onunla aynı alanda mahsur kaldıysa ya da başka bir korunma yolu kalmadıysa kullanılabilir. Kamuya yansıyan bilgilere göre, Amasya’da hayvan bina içindeydi, olay yerine polis, itfaiye ve Doğa Koruma ve Milli Parklar ekipleri sevk edilmiş, çevrede güvenlik önlemi alınmıştı. Bu bilgiler doğruysa kontrollü bir müdahale için gereken koşulların önemli bir bölümü mevcuttu.”

Türkiye’de benzer durumların yaşandığını ve uyuşturucu iğnenin tercih edildiğini kaydeden Coşkun, dünyadan da örnekler paylaştı:

“Barselona’da hayvan kente girdiğinde belediye polisi uzman veteriner servisini devreye sokuyor, hayvan dartla uyutuluyor. Orada 279 operasyonu ve 655 domuzu inceleyen bilimsel çalışma, ani kentsel durumlarda uzaktan anesteziyi öne çıkarıyor. ABD’nin Massachusetts eyaletinde büyük yaban hayvanları için biyologlar ve çevre polisinden oluşan, kimyasal müdahale sertifikalı ortak bir ekip görev yapıyor. Kaliforniya’da dağ aslanları için yasa, yakın tehdit olmadıkça ölümcül olmayan yöntemlerin kullanılmasını öngörüyor. Japonya ise 2025'te yaban domuzunu da kapsayan bir düzenleme yaptı. Yerleşim alanında atış ancak yaşam alanına giriş, acil tehlike, başka yöntemle hızlı müdahalenin mümkün olmaması ve tahliye ile insanların mermi riskinden korunması şartlarıyla yapılabiliyor. Yöntemler ülkeden ülkeye değişiyor. Barselona ve Hong Kong’da uyutulan hayvanlara sonrasında ötanazi uygulandığını da belirtmeliyim. Ortak nokta şudur: Karar önceden yazılmış bir protokole ve uzman bir ekibe dayanıyor.”

Coşkun, Amasya’daki örnekte yaban domuzunun saldırı gerçekleştirdiğine ya da buna yönelik bir hamlesi olduğuna yönelik bir göstergenin yer almadığına işaret etti. Bu nedenle domuzun öldürülmesi olayının aydınlatılması için olayın kayıtlarla açıklanmasını talep etti:

“Ekiplerin varış saatleri, olay yerinde veteriner hekim ve uyuşturma ekipmanı bulunup bulunmadığı, ateş kararının kim tarafından ve hangi gerekçeyle verildiği ile hayvanın yaş, ağırlık ve nekropsi bilgileri kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Daha önemlisi, benzer olaylar için Tarım ve Orman Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının ortak yazılı bir protokol hazırlaması gerekir. Her ilde Doğa Koruma, belediye veterinerliği, veteriner fakültesi ve itfaiyeden oluşan nöbetçi bir ekip kurulmalı, ekipman ve eğitim sağlanmalı, her olay kayıt altına alınmalıdır. Hayvanın uyutulduktan sonraki akıbeti de sağlık durumu ve hastalık riski değerlendirilerek veteriner hekim kararıyla belirlenmelidir. Amacımız, ne insanları riske atmak ne de hayvanı gereksiz yere öldürmektir. Doğru sırayı önceden belirlersek hem insanları hem de yaban hayatını koruruz.”

‘Güvenlik görevlilerinin sadece çevre güvenliğini alması gerekiyordu’

Yaban Hayatı Uzmanı Ahmet Emre Kütükçü, yaban domuzunun saldırgan olduğuna dair bir bilgi olmadığını işaret ederek yöntemi eleştirdi.

“Görünen o ki, hayvan yönünü kaydedip apartmana girmiş. Bizim daha önce yaban domuzunu girdiği alandan uyuşturucu iğne atarak kurtardığımız oldu. Dolayısıyla önce durumun değerlendirilmesi gerekiyordu ve o durumu değerlendirecek olan da DKMP görevlileriydi. Orada hayvana müdahale eden güvenlik görevlilerinin sadece çevre güvenliğini alması, olaya müdahaleyi DKMP görevlilerinin yapması gerekiyordu.”

Kütükçü, DKMP görevlilerinin benzer vakaları hatırlattı ve DKMP görevlilerinin koruma görevini icra etmekte ya pasif kaldığını ya da bırakıldığını söyledi.  DKMP’nin her şubesinde uyuşturucu iğne tüfeğinin ve o tüfeği kullanacak bilgi ve yetkinlikte görevlilere sahip olması gerektiğini anlattı:

“Amasya’daki vakada belki ellerinde böyle bir ekipman yoktu ya da o ekipmanı kullanacak yetkinlikte biri yoktu. Böyle durumlarda halk sağlığını tehdit eden ciddi bir durum ortada yoksa hayvanın uyuşturucu iğne ile kontrol altına alınıp genel durum muayenesinden geçirilip hayvanın çevre sağlığını tehdit eden ya da doğal yaşamı riske sokacak durumu yoksa hayvanın tekrar doğaya bırakılması gerekiyordu. Amasya’da bu uygulanmamış.”